Podlaski Przełom Bugu to jeden z tych zakątków Polski, gdzie prawosławie nie jest ciekawostką dla turystów, a codziennością. Trzy miejsca w tej okolicy warto znać: Koterkę z cerkwią, która powstała po objawieniu maryjnym, Zubacze z drewnianą cerkwią parafialną z końca XIX wieku i Świętą Górę Grabarkę - najważniejszy ośrodek kultu prawosławnego w kraju, otoczony lasem krzyży.
Koterka - cerkiew, która powstała po objawieniu
Koterka to wieś w gminie Mielnik, w powiecie siemiatyckim, przy samej granicy z Białorusią. Słynie z cerkwi Ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość”. Świątynia należy do parafii w Tokarach, w dekanacie Siemiatycze diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Początek tego miejsca kultu wiąże się z objawieniem maryjnym, do którego według tradycji doszło w święto Trójcy Świętej w 1852 roku - Matka Boża miała ukazać się miejscowej mieszkance, Eufrozynie Iwaszczuk. Sama cerkiew jest znacznie późniejsza: budowę drewnianej świątyni rozpoczęto 9 maja 1909 roku, ukończono po trzech latach, a konsekracja odbyła się 29 lipca 1912 roku.
Cerkiew w Koterce była początkowo filią świątyni w Tokarach. Zmieniło się to w 1948 roku, gdy wsie po obu stronach nowej granicy polsko-radzieckiej zostały rozdzielone i Tokary utraciły część zabudowy - wtedy cerkiew w Koterce przejęła funkcję świątyni parafialnej. Mimo wyludnienia okolicznych wsi pozostaje do dziś celem pielgrzymek.
Zubacze - drewniana cerkiew parafialna
Zubacze to wieś w powiecie hajnowskim. Cerkwią parafialną jest tutaj świątynia pod wezwaniem Opieki Matki Bożej. Obecny budynek nie jest pierwszy w tym miejscu: poprzednia cerkiew spłonęła, a nową wzniesiono w 1895 roku i konsekrowano 1 października 1896 roku.
Na miejscowym cmentarzu prawosławnym, założonym w XIX wieku, stoi druga zubacka świątynia - cerkiew cmentarna pod wezwaniem św. Mikołaja Cudotwórcy.
Święta Góra Grabarka - las krzyży
Grabarka w województwie podlaskim jest najważniejszym miejscem kultu dla prawosławnych w Polsce. Historia Świętej Góry sięga 1710 roku, gdy Podlasie pustoszyła epidemia cholery. Według przekazu starszemu mieszkańcowi objawiła się wtedy wizja wskazująca ratunek na pobliskim wzgórzu. Wierni ruszyli tam z krzyżami, obmywali się i pili wodę ze źródła, a w podzięce za ocalenie zbudowali na górze drewnianą kaplicę Przemienienia Pańskiego.
Monaster Świętych Marty i Marii powstał tu znacznie później - został oficjalnie powołany 25 listopada 1947 roku. Na terenie zespołu znajdują się trzy cerkwie, wśród nich cerkiew Przemienienia Pańskiego.
Najtrudniejszy moment w dziejach tego miejsca to noc z 12 na 13 lipca 1990 roku, gdy drewnianą cerkiew Przemienienia Pańskiego podpalono i spłonęła całkowicie. Odbudowaną cerkiew konsekrował 17 maja 1998 roku metropolita Sawa. Nowa świątynia nawiązuje wyglądem do spalonej, ale jest murowana i obszerniejsza; freski wykonał w większości Jarosław Wiszenko z Mielnika, a ikony do ikonostasu napisała rodzina Pieczonko z Warszawy.
To, co zapada w pamięć najmocniej, to jednak krzyże. Tysiące krzyży stoi wokół cerkwi Przemienienia Pańskiego z trzech stron - północnej, wschodniej i południowej - wśród wysokich sosen. Pielgrzymi przynoszą je w konkretnych intencjach: w chorobie, po wypadku, za spokój duszy zmarłych. Las krzyży rośnie każdego roku.
Kiedy tu przyjechać
Największe pielgrzymki docierają na Grabarkę na święto Przemienienia Pańskiego, obchodzone 18 i 19 sierpnia. Zjeżdżają się wtedy dziesiątki tysięcy wiernych z całej Polski i z zagranicy. W latach osiemdziesiątych odrodziła się tradycja masowych pielgrzymek prawosławnych na sierpniowe uroczystości, a w 1986 roku wyruszyła pierwsza piesza pielgrzymka z Białegostoku, która idzie do dziś.
Jeśli zależy Wam na ciszy, a nie na wielkim święcie, lepiej wybrać dowolny inny termin - wierni, pielgrzymi i turyści przyjeżdżają tu przez cały rok. Wtedy też najlepiej połączyć Grabarkę z Koterką i Zubaczami w jedną trasę po cerkwiach przełomu Bugu.
